Tin tức

Đại diện UNESCO trao bằng vinh danh Đờn ca tài tử

Đăng bởi: ngoicvn
13/02/2014

Tối 11/2/2014, đại diện UNESCO đã trao bằng vinh danh nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.


 

Tại Hội trường Thống Nhất, quận 1, TP Hồ Chí Minh, bà Katherine Muller Marin, đại diện Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã trao Bằng vinh danh Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ.

Đây là di sản văn hóa phi vật thể thứ tám của Việt Nam được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa đại diện của nhân loại và được bảo vệ ở cấp độ quốc tế, thể hiện sự trân trọng và ngưỡng mộ của cộng đồng quốc tế đối với loại hình nghệ thuật độc đáo này của Việt Nam.

Đờn ca tài tử Nam bộ là loại hình nghệ thuật dân gian được sáng tạo dựa trên dòng nhạc lễ, nhã nhạc cung đình và những giai điệu ngọt ngào sâu lắng của dân ca miền Trung và miền Nam. Đây là loại hình nghệ thuật đặc trưng vùng miệt vườn sông nước Nam bộ, là sự kết hợp hòa quyện đặc sắc giữa tiếng đàn, lời ca và điệu diễn, vừa phản ánh tinh hoa văn hóa ngàn năm văn hiến của dân tộc.
 
Ban nhạc của Đờn ca tài tử gồm bốn loại đàn (đàn kìm, đàn cò, đàn tranh, đàn bầu). Tuy nhiên, sau này, biên chế ban nhạc có sự thay đổi và có thể thêm các loại nhạc cụ khác, như guitar phím lõm hay thậm chí violon.

"Đây là một minh chứng sinh động về sức lan tỏa của văn hoá truyền thống Việt Nam trong dòng chảy hội nhập của văn hóa thế giới, tạo cơ hội để người dân toàn thế giới được hân hạnh thưởng thức và hiểu rõ hơn về nền văn hóa tươi đẹp và phong phú của Việt Nam", bà Katherine Muller Marin nói.

Bà Katherine Muller Marin cũng cho biết, UNESCO đánh giá cao thành công của Việt Nam trong nỗ lực bảo vệ văn hóa phi vật thể vào các chính sách quốc gia trong hơn một thập kỷ qua, nhằm nâng cao nhận thức và hành động thực hiện Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa.

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho rằng việc UNESCO vinh danh Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ thể hiện sự trân trọng và ngưỡng mộ của cộng đồng quốc tế đối với loại hình nghệ thuật độc đáo này của Việt Nam. "Đây không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Nam bộ, của người Việt Nam chúng ta mà còn góp phần thiết thực vào việc giữ gìn sự đa dạng các biểu đạt văn hóa trong kho tàng văn hóa thế giới", Thủ tướng nhấn mạnh.

                                                                                           

                                                                     Các nghệ sỹ đờn ca tài tử Nam Bộ biểu diễn tại lễ vinh danh

Nhân dịp này, Thủ tướng yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các tỉnh, thành phố cùng các nghệ sĩ - nghệ nhân và nhân dân cả nước, nhất là các địa phương quê hương của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ, với tất cả tình cảm và trách nhiệm hãy hợp tác chặt chẽ, triển khai có hiệu quả Chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị của Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ, để loại hình nghệ thuật này luôn được bảo tồn và phát triển sáng tạo, luôn có vị trí xứng đáng trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào miền Nam, của nhân dân Việt Nam và của nhân loại.

Trước đó, Phiên họp Uỷ ban liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hoá phi vật thể lần thứ 8 của UNESCO diễn ra tại thành phố Baku (Azerbaijan) được tổ chức hôm 5/12/2013 đã khẳng định, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ của Việt Nam được vào Danh sách “Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Theo đó, Nghệ thuật Đờn ca tài tử đã đáp ứng được các tiêu chí: Được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giáo dục chính thức và không chính thức tại khắp 21 tỉnh phía Nam; liên tục được tái tạo thông qua trao đổi văn hóa với các dân tộc khác nhau, thể hiện sự hoà hợp và tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc...

PNB (Theo VNexpress)

 

Độc đáo Đờn ca tài tử

  Sự kiện Nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ được UNESCO vinh danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã khẳng định giá trị “dòng chảy âm nhạc” của người Việt hàng nghìn năm qua luôn được trân trọng, bảo tồn, phát huy. 

Mở rộng không gian di sản thế giới

Phó giáo sư, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan nguyên là Phó viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam - đơn vị triển khai sưu tầm, nghiên cứu, lập hồ sơ Nghệ thuật ĐCTT Nam bộ. Ông là một trong những thành viên góp mặt ngay từ những chuyến điền dã, sưu tầm, nghiên cứu đầu tiên (năm 2010) về ĐCTT tại hơn 20 tỉnh phía Nam. Ông cho rằng Nghệ thuật ĐCTT Nam bộ được UNESCO vinh danh đã góp phần mở rộng không gian di sản thế giới ở Việt Nam.

                                                                                      

 

Chưa tài liệu nào xác định được năm ra đời ĐCTT. Theo các nhà nghiên cứu và nghệ nhân thì ĐCTT hình thành cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, xuất phát từ những nhạc sĩ, nhạc quan Triều Nguyễn theo phong trào Cần Vương vào Nam đem theo truyền thống ca Huế. Trên đường đi, họ dừng chân ở các tỉnh duyên hải miền Trung; từ đó ca Huế mang thêm chút âm hưởng xứ Quảng. Vào đến miền Nam, ĐCTT thay đổi rất nhiều để phù hợp thị hiếu, thẩm mỹ, nếp sống mới.

Ông Đặng Hoành Loan cho biết, tuy ĐCTT mới ra đời hơn 100 năm (khá ngắn so với các loại hình trước đó đã được UNESCO vinh danh như ca trù, quan họ, nhã nhạc cung đình Huế…) song tuổi đời ĐCTT không ảnh hưởng đến lập hồ sơ, bởi UNESCO đã phân loại di sản thành di sản nghệ thuật đại diện và di sản cần được bảo vệ khẩn cấp.

Quan trọng nhất là chúng ta khẳng định được giá trị ĐCTT - một loại hình nghệ thuật cổ truyền được nhân dân nuôi dưỡng, mở rộng không gian trình diễn và đang có sức sống mãnh liệt trong dân. Đi khắp Nam bộ, từ TP Hồ Chí Minh tới các miệt vườn Bạc Liêu, Mỹ Tho, Đồng Tháp, Cần Thơ, Cà Mau…, mọi người có thể bắt gặp bất cứ ở đâu những “gánh” hát ĐCTT, những câu lạc bộ ĐCTT chuyên nghiệp.

Với sức sống lan rộng và bền vững như vậy, hiếm loại hình nghệ thuật dân gian nào có tới gần 2.500 câu lạc bộ như nghệ thuật ĐCTT. Chính vì vậy, hồ sơ ĐCTT Nam bộ hiện hữu số lượng tỉnh, thành phố góp mặt nhiều nhất từ trước đến nay: 21 tỉnh, thành phố cả vùng Đông và Tây Nam bộ.

Là “đặc sản” Nam bộ nhưng từ những năm 1930, ĐCTT đã theo người Nam bộ ngược ra miền Trung, miền Bắc “sinh sôi, nảy nở”. Ở rất nhiều tỉnh, thành phố phía Bắc có các nhóm hát ĐCTT, đoàn cải lương - loại hình sân khấu được sáng tạo từ ĐCTT.

Như nhận định của Giáo sư Trần Văn Khê, ở đâu có người Nam Việt Nam thì ở đó có ĐCTT. ĐCTT theo chân người Việt sang Pháp, Mỹ, Canada… Ở các nước tiên tiến, với đa dạng loại hình nghệ thuật, âm nhạc cả cổ điển lẫn hiện đại, nhưng mỗi khi ĐCTT vang lên qua tiếng đàn, giọng ca của người Việt lại có sức hút kỳ lạ đối với người nghe. 

Sức lan tỏa mãnh liệt

Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Tô Ngọc Thanh, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan, nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền đều có chung nhận định, ĐCTT hơn trăm năm qua đã được người dân yêu mến. Vì thế, cho đến nay, dù chưa nhận được nhiều cơ chế, chính sách từ các cấp quản lý văn hóa nhưng ĐCTT vẫn luôn được người dân bảo tồn, phát huy tốt.

Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan cũng cho biết, trong quá trình điều tra điền dã, nhóm lập hồ sơ đã phát hiện và phân loại được 24 câu lạc bộ và 4 dàn nhạc chơi ĐCTT xuất sắc, trong đó dàn nhạc tài tử của Tòa thánh Cao Đài (Tây Ninh) chơi chuẩn nhất. Đặc biệt hơn, các nhà sưu tầm tìm được 8 tập tài liệu của 8 danh cầm và tìm được bài Ngũ châu, bài Tứ bửu bằng chữ nhạc cổ truyền. Đó là những tư liệu quý giá của ĐCTT góp vào những hạng mục quan trọng của việc lập hồ sơ.

Ban đầu, việc lập hồ sơ ĐCTT khiến nhiều nhà nghiên cứu e ngại, bởi nó là loại hình “âm nhạc cổ truyền muộn”, lan rộng ở nhiều địa phương, nên khá nhiều ý kiến trái chiều, rằng lối chơi ĐCTT chỉ là ngẫu hứng, không chuyên nghiệp. Nhưng qua quá trình nghiên cứu, lý giải khoa học, “tài tử” có nghĩa là người có tài; chữ “tài tử” còn hàm chỉ việc không dùng nghệ thuật của mình làm kế sinh nhai.

Từ những năm 1960, GS Trần Văn Khê đã giới thiệu ĐCTT với UNESCO qua băng thu âm của nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba. Năm 1972, một đĩa nhạc ĐCTT tương tự đã được thực hiện với phần trình tấu của GS Trần Văn Khê và nhạc sư Vĩnh Bảo. Những đĩa ĐCTT này đều trong danh sách đĩa nhạc bán chạy nhất và được nhận giải Phê bình âm nhạc của Pháp.

GS Trần Văn Khê cho hay, nhạc tài tử chơi ngẫu hứng, nhưng phải ghi nhớ trong đầu để chơi. Ví dụ như “xàng” trong ĐCTT không dùng ký âm của phương Tây để diễn tả được, không ký âm được, mỗi lần chơi đều khác nhau, nếu ký âm thì cũng chỉ ghi lại một giai đoạn thôi. Không thể nhìn vào ký âm để chơi, vì ĐCTT từ tĩnh sang động… Tuy chỉ có khoảng 20 “bản tổ” - bản do các bậc thầy sáng tạo, có niêm luật chặt chẽ, nhưng trong mỗi câu, nhịp điệu của ĐCTT, người diễn có thể thêm thắt các âm, thoải mái sáng tạo…

“ĐCTT là một loại hình âm nhạc cần “tri thức thưởng thức”, người chơi phải thả hồn vào từng âm giai, người nghe phải hiểu tiếng lòng của ngón đờn. Càng nghe càng hiểu thì thấy càng hay và say mê. Nghe để buồn, để vui với một loại hình âm nhạc dân gian độc đáo đã gắn kết với những thân phận đi mở cõi” - GS Trần Văn Khê khẳng định.

Theo ông Lê Toàn, Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam, từ năm 1997, Liên hoan ĐCTT được Viện Âm nhạc Việt Nam tổ chức tại phía Nam đã góp phần khơi thông mạch nguồn loại hình nghệ thuật độc đáo này. Đến việc nghiên cứu, lập hồ sơ di sản, ĐCTT đã được thổi bùng lên, lan rộng khắp thôn, ấp, làng, xã các tỉnh phía Nam.

Liên tiếp sau đó, các tỉnh, thành phố phía Nam đã tổ chức các cuộc liên hoan, thành lập các câu lạc bộ ĐCTT, tạo “sân chơi” nghệ thuật cổ truyền trong dân. Và việc ĐCTT được UNESCO vinh danh khẳng định giá trị truyền thống của cha ông đã, đang và sẽ luôn được người dân gìn giữ, phát huy.

 PNB

 

Trả lại không gian cho Đờn ca tài tử

Theo GS-TS Trần Văn Khê, sự kiện Đờn ca tài tử Nam Bộ được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại sẽ tạo thêm nhiều cơ hội phát triển văn hóa và du lịch

Phóng viên: Ngày 11/2/2014, Việt Nam tổ chức lễ đón bằng của UNESCO công nhận Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Là một trong những người có công rất lớn trong việc đem lại kết quả này, điều giáo sư tâm đắc nhất là gì?

 Ảnh: GS. TS Trần Văn Khê

ĐCTT cho Đài Phát thanh Pháp; đĩa bán chạy và được công chúng hoan nghênh nồng nhiệt.

UNESCO đã bỏ tiền ra cho một chuyên gia đến nhà tôi thu thanh trực tiếp đĩa ĐCTT do tôi và anh Vĩnh Bảo đờn các bản: Tây Thi cổ bản, Nam ai, Nam xuân, Đảo ngũ cung, Tứ đại… Có thể nói chưa có bộ môn nghệ thuật nào của Việt Nam nhận được vinh dự đó của UNESCO.

Do vậy, khi làm hồ sơ cho ĐCTT, chúng tôi đề nghị phải đưa các đĩa này vào, bởi các bậc tiền bối của tổ chức này đã công nhận thì chắc chắn hồ sơ ĐCTT không thể nào không được xem xét.

Khi biết tin ĐCTT được vinh danh, tôi không ngạc nhiên chút nào, nhưng nỗi vui mừng trào dâng đến không cầm được nước mắt, vì tôi đã đi suốt cuộc đời với ĐCTT và nhìn thấy nó được truyền bá không chỉ ở miền Nam mà ra tới cả miền Trung, miền Bắc, kiều bào ở nước ngoài cũng mê.

Bây giờ, khi ĐCTT đã được vinh danh, nỗi lo lớn nhất của ông là gì?

ĐCTT đang bị biến chất vì lâu nay người ta nói chơi ĐCTT chứ không phải biểu diễn ĐCTT. Một nghệ thuật tức hứng chơi không có tính trước, không ai nói với ai, khi người cùng chơi tức hứng tại chỗ, ngẫu hứng đờn ca buông bắt sinh động mang cả cái hồn. Đó mới là ĐCTT.

Bây giờ làm cho ĐCTT biến thành câu lạc bộ, ăn mặc chỉnh tề, đờn thật chính xác, đúng nhịp, đúng hơi vô cùng mà không còn cái hồn nữa. Nếu để ý sẽ thấy người ĐCTT bây giờ ngồi đờn mặt mày buồn hiu, đờn xong lấy phong bì về; và không đồng bộ khi người đờn mặc áo dài nghiêm túc, còn người ca thì mặc đồ Tây.

Chính quyền hiện nay đang quan tâm loại hình nghệ thuật này thì hãy tôn vinh thật sự những nghệ nhân, tìm cách cho họ có thể sống để dạy ĐCTT, tạo điều kiện để những người ĐCTT có thể sống bằng tiền lương và được người đời tôn trọng.

Và hãy đem ĐCTT đúng chuẩn lần lần giới thiệu trong các trường, để tuổi trẻ thấy hình ảnh đúng của ĐCTT. Còn các câu lạc bộ phải cho sinh hoạt với nhau, tạo sự giao lưu đúng nghĩa. Phải trả ĐCTT về đúng không gian của nó.

Vì sao biện pháp bảo tồn di sản của nước ta chưa theo kịp các nước khác?

Nước ta không may bị đô hộ và chiến tranh kéo dài, khi hòa bình lập lại chỉ lo cứu đói chứ không lo văn hóa nên quên, không coi trọng văn hóa bằng nhiều lĩnh vực khác. Bị vậy mà thiệt thòi. Ở Nhật Bản, nghệ nhân đờn hay được trọng dụng, coi là quốc gia chi bảo, dân chúng gặp đều chào. Ở Ấn Độ và Pháp, chính phủ bỏ tiền mua lại đờn cũ, mỗi năm hỗ trợ tiền để nghệ nhân sinh sống.

Theo tôi, sự kiện ĐCTT Nam Bộ được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là bước ngoặt quan trọng, sẽ mở ra nhiều tiềm năng, cơ hội cho sự phát triển đất nước nói chung, trong đó có lĩnh vực văn hóa và du lịch.

Nếu không có nhà nước bỏ vốn để lo bảo tồn tài nghệ thì sẽ mất. Văn hóa của một quốc gia phồn thịnh, thái bình thì không thể mặc cảm tự ti. Tôi cũng đã một thời đi sai đường như đã nói và bây giờ đã đến lúc phải lo cho văn hóa rồi.

Giáo sư sẽ làm gì để góp phần giữ gìn và bảo tồn không gian của ĐCTT?

Tôi sẽ tìm những nghệ nhân có lò đào tạo đúng chuẩn, mời đến TP Hồ Chí Minh để giao lưu với các nghệ nhân ĐCTT trong chương trình sinh hoạt định kỳ tại nhà tôi. Tạo không khí chơi ĐCTT hào hứng đúng nghĩa.

Một chương trình nữa nói về nguồn gốc ca Huế đi vào Nam và thích nghi theo hoàn cảnh, khi cho rằng ĐCTT Nam Bộ được hình thành và phát triển bắt nguồn từ nhạc lễ, nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian. Tôi sẽ mời một dàn nhạc Huế chính cống vào để hòa với dàn nhạc miền Nam, nhằm tìm ra cái riêng và cái chung.

PNB (Theo nguoilaodong.vn)


NGO-IC

NGO-IC là tổ chức Phi Chính phủ, phi lợi nhuận, phi chính trị có sứ mệnh kết nối các tổ chức xã hội (CSO) với các cơ quan Chính phủ ở Trung ương và địa phương;

lacoste boty