Tin tức

Đại học đi ngược thế giới, luật phức tạp nhất thế giới (?!)

Đăng bởi: ngoicvn
03/08/2014

Đây là hai trong số nhận xét đáng chú ý nhất tại Hội thảo "Cải cách giáo dục đại học", diễn ra tại TP Hồ Chí Minh ngày 31/7 và 1/8/2014, do do Nhóm đối thoại giáo dục và Lãnh sự quán Mỹ tại TP Hồ Chí Minh tổ chức.


Tư duy cũ kỹ, sai lầm

GS Ngô Bảo Châu cho rằng giáo dục đại học Việt Nam đã tụt hậu so với ngay cả các nước trong khu vực Đông Nam Á. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân nhận định, vấn đề nằm ở tự chủ tài chính, bản thân ông và Bộ trưởng Giáo dục cũng không quyết định được lương cho GS Ngô Bảo Châu.
"Việc xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại các trường đại học ở Việt Nam đang làm ngược quy trình với thế giới ở tất cả các bước", Giáo sư Ngô Bảo Châu nêu vấn đề tại Hội thảo "Cải cách giáo dục đại học" diễn ra tại TP HCM ngày 31/7.

                                                                

                                      GS Ngô Bảo Châu: "Đại học ở Việt Nam đang đi ngược thế giới"

Theo GS Châu, việc tạo nguồn nhân lực ở các đại học Việt Nam là bồi dưỡng sinh viên giỏi và đưa các em quay lại trường làm giảng viên. Trong khi đại học phương Tây hạn chế tối đa các ứng viên địa phương này.

“Đó là tư duy cũ kỹ, sai lầm vì việc tạo nguồn như vậy mang tính chủ quan, ưu tiên người mình đào tạo, không chủ động đi tìm nguồn khác, dẫn đến thiếu tính cạnh tranh. Một nhà khoa học trẻ ở Việt Nam hầu như không có lựa chọn khác ngoài tiếp tục làm ở nơi ông thầy hướng dẫn. Như vậy anh ta đánh mất đi cơ hội phát triển, sự độc lập khoa học với người thầy hầu như không có”, ông Châu nêu.

GS Ngô Bảo Châu cũng cho rằng quy trình tuyển chọn cán bộ giảng dạy đại học ở Việt Nam mang nặng tính hành chính, theo quy trình tuyển chọn công chức, viên chức nhà nước mà không có tính đặc thù môi trường hàn lâm. Trong khi đó, đại học ở phương Tây tiêu chí hàng đầu là khả năng nghiên cứu khoa học.

Việc bổ nhiệm giáo sư ở nước ta phụ thuộc vào một cơ quan cấp nhà nước. “Gần đây, Hội đồng chức danh chỉ công nhận chức danh giáo sư, còn việc bổ nhiệm do các trường thực hiện. Tuy nhiên, tôi nghĩ nó còn phức tạp, các trường vẫn không thực sự được bổ nhiệm giáo sư. Không bổ nhiệm được một “ông tướng” thì không thể tự chủ khoa học được” - GS Ngô Bảo Châu nói.

Về chế độ thu nhập, theo GS Ngô Bảo Châu, đây là vấn đề phức tạp, cá nhân ông không tìm ra lời giải đáp thấu đáo. “Lương giảng viên về mặt định lượng rất thấp đã đành, về cơ chế cũng rất cứng nhắc, đưa đến sự phức tạp, thiếu minh bạch. Các giảng viên lẽ ra phải được hưởng chế độ đãi ngộ đối với tầng lớp trung lưu, nhưng mức lương cố định hiện nay không phản ánh được điều đó”. Nêu thực tế này, GS Ngô Bảo Châu đồng thời đề xuất lấy thu nhập của cán bộ khoa học giảng dạy làm tiêu chí đánh giá, xếp hạng trường đại học.

Về việc sử dụng nhân lực cao cấp, GS Ngô Bảo Châu dẫn chứng một GS nước ngoài nổi tiếng tự nguyện qua Việt Nam làm việc nhưng không được bất kì ưu đãi nào; trong khi đó các đại học ở Trung Quốc có nguồn kinh phí lớn để khuyến khích, mời giáo sư đầu ngành nước ngoài nghỉ hưu sang làm việc 3 - 6 tháng.

                                                             

                                                               Các đại biểu trao đổi bên lề Hội thảo

Bộ trưởng cũng không quyết định được lương

Hội thảo cũng dành nhiều thời gian để trao đổi về vấn đề quản trị và tự chủ trong các trường đại học ở Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga cho rằng Luật Giáo dục đại học đã giao cho các trường quyền tự chủ rất cao nhưng lãnh đạo các trường còn dè dặt trong thực hiện quyền, chưa thoát được tư duy bao cấp.

Đồng quan điểm, song Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân cho rằng ngoài tư duy bao cấp còn do yếu tố cản trở từ cơ chế. Các trường luôn thuộc bộ chủ quản, kinh phí cấp qua bộ chủ quản thì không bao giờ tự chủ được. Không có tự chủ tài chính thì mọi tự chủ khác chỉ là hình thức.

“Ở một đất nước mà tôi hoặc anh Phạm Vũ Luận (Bộ trưởng Bộ Giáo dục) không ký được lương cho anh Ngô Bảo Châu là điều rất kì lạ. Lẽ ra lương của anh Châu phải do anh ấy quyết định vì anh ấy là một Viện trưởng nghiên cứu cao cấp về Toán...”. 

Về hệ số lương của GS Ngô Bảo Châu, ông Quân nói: “Lương hệ số 10 bằng lương bộ trưởng, nhưng các thầy ở đây bảo hệ số 10 thì làm sao đủ sống (?!) Lương của một giáo sư mà các cơ sở và đến cả cấp bộ cũng không quyết định được thì nói gì đến cơ chế tự chủ (?!)”. 

Bộ trưởng Nguyễn Quân cũng cho rằng hệ thống luật của Việt Nam phức tạp nhất thế giới, ngành nào cũng giữ khư khư luật của mình. Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 và Nghị định của Chính phủ đã yêu cầu Bộ Nội vụ giao biên chế nghiên cứu viên cho các đại học (hiện nay các đại học chỉ có biên chế giảng dạy).

“Chúng tôi đề xuất nhưng Bộ Nội vụ trả lời rất lạnh lùng rằng chỉ giao biên chế theo đúng luật công chức và viên chức, không giao biên chế nghiên cứu từ năm 2003. Nhưng Luật Khoa học và công nghệ ra đời sau phải có hiệu lực hơn những luật ra đời trước. Bộ Nội vụ không giao biên chế nghiên cứu, làm sao Bộ Tài chính có căn cứ để cấp kinh phí cho các nhà nghiên cứu ở các trường đại học”, ông Quân nói.

Theo người đứng đầu ngành khoa học, làm được cơ chế tự chủ cho đại học là con đường chông gai và gian nan, một mình Bộ Giáo dục không làm được; đây là trách nhiệm của nhiều bộ và nếu không có hệ thống luật pháp đầy đủ, thông thoáng thì không làm được.

Đại học tư tại Việt Nam “đang chết dần”

Nhiều học giả cho rằng các trường đại học tư ở Việt Nam “đang chết dần trong xu thế mới”, “đang đứng trước nguy cơ sụp đổ”. Chịu bất công trong đầu tư cơ sở vật chất, đại học tư thục còn bị kỳ thị là trường hạng hai cùng cơ chế điều hành trói buộc... khiến đại học tư thục.

TS Đàm Quang Minh (Tổ chức giáo dục Hoa Kỳ) không ngần ngại chỉ ra rằng đại học ngoài công lập ở Việt Nam đang chết dần "vì cơ chế và sự kỳ thị của xã hội"; đến năm 2020 sẽ có nhiều trường tư thục, thậm chí cả trường công lập, sụp đổ vì không có sinh viên.

Theo ông Minh, nhiều người cho rằng Việt Nam có rất nhiều sinh viên theo học ở các trường; song thực tế cho thấy chúng ta chỉ có 9,7% người dân có bằng cấp đại học, cao đẳng trở lên, trong khi ở Thái Lan 17%; Malaysia 24%, Mỹ 65,4%...

"Tỷ lệ sinh viên của Việt Nam so với các nước thấp như vậy, nhưng có một nghịch lý đáng quan ngại là sinh viên Việt Nam sau khi ra trường thất nghiệp ở top cao của khu vực và thế giới. Điều này cho thấy việc đào tạo “thầy” của chúng ta đang có vấn đề, thiếu cả số lượng và chất lượng", Tiến sĩ Minh nhấn mạnh.

TS Đàm Quang Minh phân tích, không có đầu tư nào bất công như đầu tư vào giáo dục ở Việt Nam, khi trường tư thục phải cạnh tranh với trường công lập. Trong khi các trường công lập được cấp đất, cơ sở vật chất và chi phí khác thì trường tư thục phải tự lo hết những vấn đề này. 

Về mặt xã hội, mọi người đều nhìn nhận trường tư thục là trường hạng hai, thậm chí nhiều cơ quan không tuyển sinh viên tốt nghiệp từ các trường này. Các nhà đầu tư khi bỏ tiền vào đại học lại tính đến lợi nhuận nhiều hơn chất lượng giáo dục.

Bất cập nữa được TS Đàm Quang Minh nêu ra là cơ chế quản lý: Một bên là người bỏ vốn đầu tư trường, một bên là bộ máy điều hành. Khi phát sinh mâu thuẫn, hội đồng quản trị lại không có quyền cách chức hiệu trưởng. Điều này từng xảy ra ở trường đại học Hùng Vương và mới đây ở trường đại học Hoa Sen.

Theo GS Đàm Quang Minh, thay vì xiết quá chặt quản lý trường tư thục, hãy cởi trói cho họ được tự vận hành như doanh nghiệp. Havard cũng là một đại học tư thục nhưng họ đã vận hành rất tốt và mang lại những giá trị khác biệt, hiệu quả đào tạo rất cao; thậm chí họ tự soạn giáo trình chứ không phải theo mô típ chương trình chung như ở Việt Nam.

"Trường đại học cũng như quán phở, nếu phở ngon thì ắt sẽ đông khách. Nếu chương trình đào tạo tốt thì ắt sẽ thu hút được người học", ông Minh ví von. "Nếu Việt Nam không mở cửa các cơ chế và các trường đại học tư thục không tự cải cách thì sẽ chết".

                                                          

                  Bà Karen Hamilton Nguyễn cho rằng sinh viên Việt Nam chỉ "học" chứ chưa chú tâm  "hành"

Trước băn khoăn của đại biểu về việc "phải làm gì để tránh được sự sụp đổ của các trường đại học tư?", TS Đàm Quang Minh cho rằng tất cả đại học đều là những thành tố giáo dục quan trọng; cơ quan quản lý phải có chính sách phù hợp và công bằng hơn với đại học tư.

"Các nhà quản lý hãy đầu tư vào sinh viên. Ở đâu có sinh viên, ở đó đều cần phải đầu tư, thay vì xem trường đó là công hay tư", ông Minh nói. "Đại học tư thục thường mạnh về đào tạo các ngành mang tính chất năng động, hiện đại... thì hãy để họ phát triển thế mạnh của mình. Còn các trường công lập thì giảm bớt đầu tư các ngành kinh tế, thay vào đó đầu tư vào các ngành mang tính chất phát triển lâu dài như nông nghiệp, kỹ thuật".

Tiến sĩ Minh cũng cho hay, một phần "cái chết tương tai" của đại học tư thục còn bắt nguồn từ việc nhà đầu tư đã ảo tưởng khi nghĩ rằng kinh doanh giáo dục cũng như kinh doanh lĩnh vực khác. Nhiều nhà quản lý xuất thân từ các trường công lập, họ mang theo tư tưởng về quyền hành nên dẫn đến những xung đột nội bộ.

Đồng quan điểm về tình trạng các trường đại học tư thục có thể sụp đổ trong tương lai, song ông Nguyễn Xuân Thành, cán bộ nghiên cứu cao cấp tại Đại học Havard, lại cho rằng nguyên nhân là vì các trường đại tư nói riêng và toàn bộ hệ thống đại học ở Việt Nam nói chung không muốn thay đổi.

"Các trường muốn sống theo quy chế để được an toàn. Chỉ khi nào có áp lực từ xã hội, phụ huynh hay báo chí phản ánh thì họ mới nghĩ đến việc thay đổi", ông Thành nói và khẳng định Havard chính là đại học phi lợi nhuận tốt nhất thế giới hiện nay, các trường có thể tham khảo mô hình phát triển của họ.

Các đề xuất của GS Ngô Bảo Châu về xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu khoa học:Quyết định của Hội đồng tuyển dụng cần được hiệu trưởng phê duyệt trên cơ sở báo cáo của Hội đồng khoa học và thư giới thiệu đến từ bên ngoài. Quyết định tuyển dụng và lý lịch khoa học của những người được tuyển phải được công bố công khai.Lấy việc bổ nhiệm giáo sư làm trọng tâm cho việc thực hiện tự chủ khoa học của các trường đại học. Nhận thức rộng rãi giáo sư là một vị trí công tác chủ chốt, chứ không phải một phẩm tước danh dự.Nới lỏng hệ thống thu nhập: Bên cạnh thu nhập thông thường theo thang lương công chức, cán bộ khoa học giảng dạy có thể được hưởng thu nhập đặc biệt với nguồn từ trong và ngoài ngân sách nhà nước, do các trường đại học chủ động quyết định.Trong kế hoạch đầu tư xây dựng trường, bên cạnh đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, cần chuẩn bị kinh phí đầu tư xây dựng đội ngũ nghiên cứu và giảng dạy.Thiết lập cơ chế chính sách “tận dụng nhân lực thời vụ cao cấp”. Lấy thành tích xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nghiên cứu giảng dạy để đánh giá năng lực lãnh đạo trường đại học. Lấy thu nhập cán bộ khoa học giảng dạy làm một tiêu chí đánh giá, xếp hạng trường đại học

Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bùi Văn Ga cho rằng các trường có rất nhiều quyền tự chủ, vấn đề ở chỗ họ có muốn thay đổi hay không. "Như anh Thành đã nói, đại học tư thục họ cũng muốn dựa vào các quy chế của Nhà nước để hoạt động được an toàn và khi có sai phạm thì đổ trách nhiệm cho các quy chế đó. Về phía Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã làm hết trách nhiệm để các trường được tự chủ", Thứ trưởng Bùi Văn Ga khẳng định.                

                                            

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga: "Trường đại học còn dựa vào quy chế của Bộ để được an toàn chứ không chịu đổi mới"

Cũng tại hội thảo, bà Karen Hamilton Nguyễn - Trưởng phòng hợp tác quốc tế Đại học Bình Dương - nêu thực trạng học sinh, sinh viên học chỉ để lên lớp hoặc thi cho đậu chứ không vì mục đích phát triển bản thân. "Chúng tôi vào lớp thấy sinh viên rất vô trách nhiệm. Các em chủ yếu học chứ không hành, không thấy được trách nhiệm phát triển bản thân", bà Karen Hamilton Nguyễn đúc kết sau hơn 20 năm làm việc tại Việt Nam.

Vấn đề này, theo bà Nguyễn, trách nhiệm thuộc về người dạy, bởi ngay từ nhỏ học sinh đã quen với cách chỉ học thuộc bài. Giáo viên cần phải định hướng cho học sinh, chọn học sinh làm trung tâm, để phát triển khả năng và tố chất cho từng em chứ không nên cào bằng như hiện nay.

Phát biểu cuối hội thảo, GS Ngô Bảo Châu cho rằng nền giáo dục đại học của Việt Nam tồn tại rất nhiều vấn đề. "Khuôn khổ cuộc Hội thảo không thể giải quyết được hết tồn dư của nền giáo dục đại học Việt Nam. Các nhà nghiên cứu sẽ tiếp tục đặt ra các vấn đề, tổng kết rồi kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo, để có hướng tốt nhất cho nền giáo dục nước nhà" - GS Châu nói.

(Theo vnexpress.net)


NGO-IC

NGO-IC là tổ chức Phi Chính phủ, phi lợi nhuận, phi chính trị có sứ mệnh kết nối các tổ chức xã hội (CSO) với các cơ quan Chính phủ ở Trung ương và địa phương;

lacoste boty