Tin tức

Đờn ca tài tử được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Đăng bởi: ngoicvn
10/12/2013

Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ vừa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Quyết định này của UNESCO được công bố ngày 5/12/2013, tại Baku (Azerbaijan), trong Hội nghị Ủy ban Liên chính phủ lần thứ tám về bảo vệ văn hóa di sản phi vật thể


Một đặc sản Việt Nam

Đờn ca tài tử Nam bộ, một dòng nhạc dân tộc của Việt Nam, hình thành và phát triển từ cuối thế kỷ 19, là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng vùng Nam bộ. Đây là nghệ thuật của đàn và ca, do những người bình dân, thanh niên nam nữ nông thôn Nam bộ hát sau những giờ lao động.

Đờn ca tài tử có ban nhạc gồm 4 loại đàn  (đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu), gọi là tứ tuyệt, sau này cách tân bằng cách thay thế độc huyền cầm bằng cây guitar phím lõm. Hồ sơ đề cử Đờn ca tài tử được xây dựng với sự tham gia của các thành viên cộng đồng, chính quyền địa phương, các tổ chức chuyên ngành, các chuyên gia, các thành viên cộng đồng tự nguyện đề cử và cùng cam kết bảo vệ.

Để xây dựng hồ sơ trình UNESCO, 14 trong số 21 tỉnh thành cóđờn ca tài tử tiến hành nhiều buổi hội thảo, thu được nhiều kết quả khả quan. Qua điều tra điền dã, nhóm lập hồ sơ phát hiện 24 câu lạc bộ và 4 dàn nhạc đờn ca tài tử xuất sắc. Phỏng vấn nghệ thuật được 18 tay đờn, sưu tầm được 8 tập tài liệu của 8 danh cầm.

Để xây dựng hồ sơ trình UNESCO, 14 trong số 21 tỉnh thành cóđờn ca tài tử tiến hành nhiều buổi hội thảo, thu được nhiều kết quả khả quan. Qua điều tra điền dã, nhóm lập hồ sơ phát hiện 24 câu lạc bộ và 4 dàn nhạc đờn ca tài tử xuất sắc. Phỏng vấn nghệ thuật được 18 tay đờn, sưu tầm được 8 tập tài liệu của 8 danh cầm.

Người dân Ngũ Quảng (5 tỉnh miền Trung) là lực lượng đầu tiên theo lệnh chúa Nguyễn vào khai phá đất phương Nam. Trong số họ, nhiều người vốn là giáo phường nhạc lễ triều đình Huế. Sau những giờ lao động mệt nhọc, họ ôm đàn tìm đến nhau, cùng tấu lên những khúc nhạc, như một hình thức thư giãn. Đờn ca tài tử ra đời từ đó, theo thời gian đã trở thành món đặc sản miền Tây Nam bộ. Người được mệnh danh “ông tổ” đờn ca tài tử là Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi) - một nhạc quan triều đình. Vào nửa cuối thế kỷ 19, ông truyền dạy nhạc lễ và nhạc tài tử khắp Gia Định và vùng phụ cận (Đồng Nai, Bình Dương, Cần Giuộc, Cần Đước, Long An...). Nguyễn Quang Đại là thủ lĩnh các nhóm nhạc miền Đông, trong khi các nhóm nhạc miền Tây do ông Trần Quang Quờn chỉ huy.

Hồ sơ quốc gia Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ, trình UNESCO đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Đã sang Tây từ hơn trăm năm trước

Cuối thế kỷ thứ 19 ở Mỹ Tho, nhóm đờn ca tài tử do ông Nguyễn Tống Triều làm trưởng nhóm đã vang danh. Ông Triều (Tư Triều) sinh năm 1876, nổi tiếng với ngón đờn kìm, từng làm lay động trái tim rất nhiều người, trong đó có ông Viang (một viên chức người Pháp). Ông Viang đã can thiệp để ban nhạc tài tử Mỹ Tho sang Pháp dự Hội chợ Thế giới Paris năm 1900.

                                                                                                 

Sự kiện gây chấn động giới sân khấu Paris là ban nhạc của những người An Nam này đã đệm Vũ khúc Đông Dương cho “Nữ hoàng sắc đẹp” Cléo De Mérode múa. Bà sinh năm 1875 tại Paris, xuất thân từ dòng dõi quý phái Bỉ, được học múa ba lê tại trường múa quốc gia nổi tiếng Opera Ballet ở Paris vào lúc 7 tuổi.

Trong các tư liệu do nhóm Dự án Đông Dương (gồm nhà nghiên cứu Nguyễn Lê Tuyên - Đại học Quốc gia Úc, Giáo sư Yves Defrance - Đại học Rennes Pháp, nhà văn Ngô Thị Hạnh, đạo diễn Huy Moeller và nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Hiệp - Úc) sưu tầm được, có bài trên báo Le Monde Artiste 14/10/1900:

“Đoàn hát người An Nam ở Nhà hát Đông Dương là đoàn duy nhất không muốn rời Hội chợ trước khi bế mạc (Hội chợ diễn ra trong 5 tháng ). Đó là điều hiển nhiên, vì là đoàn thu hút khán giả nhiều nhất. Đúng là ở nhà hát này và với âm nhạc lanh lảnh của ban nhạc, cô Cléo de Mérode đã nhảy theo tiếng nhạc qua các bước chân một cách chậm rãi mơ mộng…”.

Sau Hội chợ Thế giới Paris, đoàn đờn ca tài tử Mỹ Tho của ông Tư Triều (gồm các nghệ sĩ Chín Quán, Mười Lý, Bảy Vô, Ba Đắc, Hai Nhiễu…) còn được mời sang Pháp biểu diễn tại Hội chợ thuộc địa năm 1906 (Marseille),  cũng gặt hái những thành công vang dội. 

                                                                                                   

Nhân dịp Festival Đờn ca tài tử lần thứ nhất được tổ chức tại Bạc Liêu (năm 2014), Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật (LHVHNT) tỉnh Bạc Liêu tổ chức cuộc thi sáng tác ảnh thời sự - nghệ thuật “Đất và người Bạc Liêu”, “Khoảnh khắc Festival Đờn ca tài tử”; viết lời mới cho bài bản tài tử Nam bộ, bài vọng cổ, ca khúc về mảnh đất, con người Bạc Liêu trên đường xây dựng và phát triển. Hội LHVHNT tỉnh Bạc Liêu (1 - Đường 30 tháng 4, Phường 3, TP Bạc Liêu; điện thoại 07813.824.507) thông báo thời gian nhận tác phẩm ảnh thời sự - nghệ thuật đến 10/4/2014, ảnh “Khoảnh khắc Festival Đờn ca tài tử” trong thời gian diễn ra Festival (tháng 4/2014); bài vọng cổ, ca khúc đến 15/2/2014.

 

Nghệ sĩ nhân dân Ngọc Giàu: “Tôi thường đi nước ngoài biểu diễn, vừa rồi có sang Pháp diễn tại Bảo tàng Guimet (Bảo tàng quốc gia về nghệ thuật châu Á) và nói chuyện với ba đài truyền hình tại Paris. Tôi ngạc nhiên và cảm động vì cái cách người ta trân trọng đờn ca tài tử  - cải lương của Việt Nam. Cảm động hơn nữa là ở Pháp có hội người Việt luôn ý thức giữ gìn văn hóa dân tộc. Họ tổ chức các nhóm đờn ca tài tử, ngay cả lớp trẻ cũng chịu khó học bài bản. Mỗi lần có nghệ sĩ nào bên Việt Nam sang, họ đều hỗ trợ hết mình, muốn đờn loại nào có loại đó, muốn ai ca, ai diễn chung cũng đều có ngay”.

PNB


NGO-IC

NGO-IC là tổ chức Phi Chính phủ, phi lợi nhuận, phi chính trị có sứ mệnh kết nối các tổ chức xã hội (CSO) với các cơ quan Chính phủ ở Trung ương và địa phương;

lacoste boty