Tin tức

Phải linh hoạt ứng phó!

Đăng bởi: ngoicvn
30/03/2016

Sau đó, nhiều cơ quan dự báo khí tượng của các nước như Trung tâm Dự báo môi trường Hoa Kỳ dự báo khả năng El Niño sẽ đạt đỉnh vào cuối năm 2015 rồi suy yếu dần và kết thúc vào đầu năm 2016. Cơ quan này cho rằng, đây có thể là một El Niño mạnh nhất tính từ năm 1950. Theo đó, từ tháng 4-2015, El Niño mạnh lên và có độ lệch chuẩn nhiệt độ bề mặt nước biển hơn 2 độ C so với trung bình nhiều năm và dự báo đến cuối năm 2015 có thể vượt quá 3-3,5 độ C. Các cơ quan khí tượng và cơ quan truyền thông trong nước cũng đã sớm cung cấp các cảnh báo, dự báo về El Niño này.

Ảnh hưởng của El Niño đến nước ta là làm giảm lượng mưa và gây hạn hán ở nhiều vùng. Ngay từ năm 2005, kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của El Niño cho thấy làm giảm trung bình 40-45% lượng mưa ở vùng Tây Nguyên và Nam Trung bộ.

Như vậy, có thể thấy hiện tượng El Niño lần này và ảnh hưởng của nó đến nước ta là không bất ngờ. Hơn nữa, việc dự báo, cảnh báo El Niño cũng khá sớm và chính xác.

TBKTSG: Vậy ông đánh giá như thế nào về công tác ứng phó của các cơ quan chức năng trong đợt hạn hán, xâm nhập mặn lần này?

Ông Nguyễn Đức Ngữ.

- Ông Nguyễn Đức Ngữ: Ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai, thời tiết cực đoan cần phải chủ động. Lẽ ra ngay từ đầu năm 2015 chúng ta cần đặt ra hai câu hỏi: (1) có giải pháp nào để bù 40% lượng nước thiếu hụt? Ví dụ, ở Tây Nguyên, lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.000 mi li mét, trừ vùng thung lũng Ayunpa chỉ 1.200 mi li mét, nếu hụt 40% tức là 800 mi li mét. Nếu có giải pháp bù được 800 mi li mét lượng mưa thiếu hụt thì không lo về hạn.

Nếu không trả lời được câu hỏi thứ nhất thì phải trả lời câu hỏi thứ hai (2) nếu chúng ta chấp nhận chỉ còn 60% lượng nước mưa hàng năm, tức là khoảng 1.200 mi li mét, riêng vùng thung lũng sông Ba còn 700-800 mi li mét, thì làm thế nào để sản xuất nông nghiệp không bị thiệt hại và đời sống người dân không bị ảnh hưởng?

Rõ ràng, câu trả lời là phải chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, cụ thể là phải giảm bớt diện tích lúa nước, chuyển sang các cây trồng chịu được hạn. Lượng nước có được để dành tưới cho cây trồng cạn, cây ăn quả và cây công nghiệp. Nếu làm được như vậy thì sẽ giảm được thiệt hại, không đến mức hàng trăm ngàn héc ta lúa nước bị chết khô như hiện nay.

TBKTSG: Theo ông, sắp tới thời tiết sẽ diễn biến như thế nào? Tình trạng hạn, xâm nhập mặn liệu có trầm trọng hơn không?

- Các kết quả nghiên cứu cho thấy, hạn hán do ảnh hưởng của El Niño ở nước ta nặng nhất không phải là lúc El Niño phát triển mà là khi nó bước sang thời kỳ suy thoái. Lúc đó lượng nước trong sông, hồ và cả nước dưới đất cũng cạn kiệt vì đã trải qua một thời kỳ dài không mưa hoặc ít mưa, lượng nước bốc hơi rất lớn.

Do đó, từ nay tới tháng 4 hoặc tháng 5, hạn hán vẫn tiếp tục và còn gay gắt, nhất là ở các tỉnh phía Nam.
El Niño và La Niña có chu kỳ từ 3-5 năm và thường luân phiên nhau, nhưng cũng có khi xảy ra hai đợt El Niño hoặc hai đợt La Niña kế tiếp nhau. Hiện nay các cơ quan dự báo đã theo dõi, giám sát liên tục sự phát triển của chúng và có thể dự báo chính xác đến 90%. Do đó, việc phòng chống phải hết sức kịp thời, chủ động và linh hoạt khi có thông tin cảnh báo, đồng thời phải hiểu rõ những ảnh hưởng của chúng đối với từng ngành, từng vùng để đưa ra giải pháp đúng đắn. Ví dụ, El Niño vừa qua gây ra hạn hán nhưng sang năm nếu xuất hiện La Niña, có thể sẽ có nhiều bão hơn và mưa lớn, lại phải có giải pháp phòng chống bão và lũ lụt ở một số vùng.

Như vậy, ứng phó với hai hiện tượng này là ứng phó ngắn hạn, bất thường và phải dựa vào các thông tin cảnh báo, theo dõi chặt chẽ, thường xuyên, hoàn toàn khác với việc ứng phó với xu thế nhiệt độ tăng, nước biển dâng do biến đổi khí hậu.

Kinh nghiệm từ nước Úc

Nước không phải là tài nguyên vô hạn và có thể thấy rõ nhất điều này khi xảy ra hạn hán như đang xảy ra ở nhiều khu vực. Việt Nam ở cuối nguồn sông Mêkông nên bị ảnh hưởng nặng nhất và tùy thuộc vào sự cộng tác của các nước trong lưu vực sông.

Tuy nhiên, giải quyết vấn đề này không chỉ nằm ở các đập thủy điện mà còn do việc sử dụng nguồn nước tại các phụ lưu ở Trung Quốc, Lào và nhất là Thái Lan. Đập thủy điện chỉ làm lưu lượng dòng chảy lên xuống bất thường và ảnh hưởng đến phù sa, các loài cá thiên di. Việc lấy nước từ lưu vực sông Mêkông để sử dụng ở các nước thượng nguồn mới là vấn đề cần quan tâm.

Trung Quốc đã lấy nước từ sông Lan Thương (Lang Cang) để sử dụng trong công nghiệp và đưa vào hồ chứa cho tiêu dùng ở tỉnh Vân Nam. Đông Bắc Thái Lan đang bị hạn hán và nước này cũng đã bơm nước từ phụ lưu Mêkông về các vùng hạn ở Nọng Khai. Trước đây nhiều năm, Thái Lan đã có kế hoạch bơm nước từ các phụ lưu sông Mêkông vào các tỉnh Đông Bắc và cả vào lưu vực sông Chao Phraya lúc vùng này thiếu nước. Nay là dịp mà họ cho vận hành hệ thống chuyển nước đã được thiết lập hoàn chỉnh.

Chính việc sử dụng nước thái quá ở thượng nguồn và các phụ lưu đang làm ảnh hưởng mạnh đến lưu lượng chảy của sông Mêkông và ĐBSCL sẽ phải hứng chịu.

Vấn đề hiện nay của sông Mêkông không khác so với sông Murray-Darling. Lưu vực sông Murray-Darling là lưu vực lớn nhất ở lục địa Úc, chảy qua bốn tiểu bang đông dân nhất nước này là Queensland, New South Wales, Victoria và South Australia. Từ thập niên 1980, các tiểu bang New South Wales và Victoria đã bơm nước rất nhiều cho nông nghiệp và làm cho dòng chảy sông Murray-Darling ở tiểu bang South Australia không thể ra được biển Southern Ocean, nhất là trong những năm hạn hán. Victoria và New South Wales đổ lỗi cho nhau hay cùng đổ lỗi cho đập thủy điện Snowy Mountain ở thượng nguồn sông Murray và không bên nào chịu giảm bơm nước.

Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đều cho thấy chính việc bơm nước quá nhiều là nguyên nhân chính làm hại môi trường thực vật, động vật, vùng nước ngập (wetlands) và nhiễm mặn (salinity) của cả lưu vực sông Murray-Darling. Bắt đầu từ năm 2010, Chính phủ Liên bang Úc, thông qua cơ quan Murray-Darling Basin Authority (MDBA), đã đưa ra chính sách mua lại một phần hạn mức nước trước đây được cấp hàng năm cho các nông dân ở hai tiểu bang Victoria và New South Wales để trả lại vào sông Murray-Darling. Các nông dân qua sự đầu tư vào công nghệ tưới nhỏ giọt (drip irrigation) cũng bắt đầu tiết kiệm được nước sau khi đã bán hạn mức nước cho chính phủ mà vẫn duy trì được sản lượng và kinh tế cho vùng.

Nhờ đó, nước sông Murray-Darling chảy đến South Australia đã có thể ra biển, wetlands bắt đầu phục hồi, nhiễm mặn giảm dần dẫn đến năng suất cao cho nông dân. Các tiểu bang, các nhà khoa học và người dân không còn tranh cãi, đổ lỗi cho nhau hay đổ cho đập thủy điện nữa.

Đức Hiệp

theo saigontimes.com


NGO-IC

NGO-IC là tổ chức Phi Chính phủ, phi lợi nhuận, phi chính trị có sứ mệnh kết nối các tổ chức xã hội (CSO) với các cơ quan Chính phủ ở Trung ương và địa phương;

lacoste boty