Tin tức

“Trung tâm cạnh tranh” của Pháp và gợi ý thực hiện tại Việt Nam

Đăng bởi: ngoicvn
06/11/2013

Trung tâm cạnh tranh (Poles de compétitivité) là mô hình liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu với hệ thống doanh nghiệp được thực hiện rất thành công tại Pháp hơn 5 năm nay. Từ kinh nghiệm đó, Tác giả đề xuất mô hình tương tự ở nước ta.


Đề xuất này nhằm thúc đẩy sự gắn kết giữa khu vực đại học, nghiên cứu và doanh nghiệp; tập trung các nguồn lực giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp cũng như tăng cường khả năng chuyển giao công nghệ cho các trường đại học, viện nghiên cứu.

Bối cảnh ra đời tại Pháp

Năm 2005, Pháp bắt đầu triển khai quá trình cải tổ hệ thống đào tạo đại học và nghiên cứu khoa học với các mục tiêu: tạo cho hệ thống đào tạo đại học và hệ thống nghiên cứu có thể đáp ứng tốt hơn khả năng cạnh tranh quốc tế; tăng sức hút cho trường đại học và tổ chức nghiên cứu; tạo quan hệ hợp tác thực sự giữa các trường đại học, cơ sở nghiên cứu với các đối tác của nền kinh tế; thực hiện chính sách quy mô, qua đó tạo sự cân bằng giữa các vùng, miền trên cả nước, về hệ thống đào tạo đại học và nghiên cứu khoa học.

Sản phẩm của quá trình cải tổ này là sự hình thành các tổ chức, mạng lưới như: Cụm nghiên cứu và đào tạo đại học (poles de Recherche et d’Enseignement Supérieur - PRES); Các trung tâm nghiên cứu tiên tiến (Réseaux Thématiques de Recherche Avancée – RTRA); Trung tâm cạnh tranh (Poles de compétitivité); Trung tâm tạo giá trị (Cellule de valorisation); Vườn ươm doanh nghiệp (Incubateur); Doanh nghiệp trong trường đại học (Entreprise Universitaire).

 

Trong đó, Trung tâm cạnh tranh là tổ chức được thành lập theo vùng địa lý, đảm nhận chức năng liên kết giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu với các doanh nghiệp, nhằm tạo nên nguồn lực cho quá trình hợp tác và phát triển với sự hỗ trợ đắc lực của nhà nước, các cấp chính quyền địa phương và các tổ chức quốc tế.

Thực chất đây là một văn phòng điều hành chung các hoạt động nghiên cứu và triển khai các thành tựu khoa học và công nghệ (KH&CN) vào thực tiễn sản xuất. Trung tâm có nhiệm vụ: trao đổi thông tin, xác định nhu cầu về đổi mới và chuyển giao công nghệ của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, nhằm định hướng quá trình R&D tại trường đại học, viện nghiên cứu; tập hợp nguồn lực, nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh của cơ sở nghiên cứu, đào tạo; tìm kiếm, khai thác các nguồn lực tài chính cho hoạt động R&D; cung cấp thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp tìm nhân lực chất lượng cao, tìm nguồn tài chính cho đầu tư đổi mới công nghệ.

Kế hoạch thành lập các Trung tâm này do Chính phủ Pháp khởi xướng từ năm 2005 nhưng các trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp từng địa phương tuỳ theo thế mạnh mà thực hiện các liên kết, xây dựng đề án để được thông qua.

Đến nay đã có hơn 150 đề án đệ trình nhưng số Trung tâm cạnh tranh được thành lập chỉ gần 1/2. Hệ thống trung tâm này được đánh giá là đã đóng góp lớn vào quá trình phát triển của nền kinh tế Pháp những năm vừa qua: Trong 3 năm (2006 - 2008), hệ thống Trung tâm cạnh tranh đã huy động được 3,6 tỷ Euro cho triển khai 544 dự án R&D; trong đó kinh phí từ Nhà nước 1,1tỷ Euro và 2,5 tỷ Euro từ các doanh nghiệp. Với các kết quả đạt được, Chính phủ Pháp đã cho triển khai giai đoạn 2 (2009 - 2011) với số tiền 1,5 tỷ Euro.

Lợi ích cho các thành viên

Trung tâm có thể được ví như mắt xích kết nối cung - cầu của các sản phẩm KH&CN và là nơi mỗi thành viên tham gia đều thu được các lợi ích: Được hỗ trợ trong tìm kiếm đối tác, phát triển mạng lưới doanh nghiệp/tổ chức; thuận lợi trong tìm kiếm thông tin cung - cầu công nghệ với chi phí thấp; được cấp giấy chứng nhận mang thương hiệu Trung tâm để tăng khả năng cạnh tranh của dự án đối với tổ chức cấp kinh phí; được trợ giúp tìm nguồn tài chính cho quá trình đầu tư đổi mới công nghệ và triển khai dự án R&D; được bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với kết quả nghiên cứu; có thể sử dụng máy móc, thiết bị, phòng thí nghiệm hiện đại trong mạng lưới Trung tâm để triển khai công trình nghiên cứu, kiểm định chất lượng sản phẩm; thuận lợi trong tìm kiếm nhân lực chất lượng cao…

Mô hình Trung tâm cạnh tranh ngày càng thu hút sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu của Pháp. Tại Trung tâm Minalogic, mỗi năm có 20 - 30 thành viên mới.

Mô hình và cơ chế hoạt động

Trung tâm được thành lập theo mô hình tổ chức phi lợi nhuận. Thực chất, nó bao gồm các doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, nhà đầu tư và các tổ chức kinh tế - xã hội tự nguyện liên kết, phối hợp với nhau nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ vào sản xuất kinh doanh, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của từng thành viên. Mô hình điều hành hoạt động của Trung tâm được thực hiện thông qua đại hội thường niên, hội đồng quản trị, ban điều hành.

Đại hội thường niên là nội dung hoạt động bắt buộc đối với các tổ chức phi lợi nhuận tại Pháp. Đại hội thường niên có nhiệm vụ thảo luận, đánh giá kết quả hoạt động hằng năm của Trung tâm, thông qua định hướng phát triển và dự toán ngân sách năm tiếp theo; quyết định mức đóng lệ phí năm, bầu hội đồng quản trị. Đây cũng là dịp gặp gỡ của các thành viên và tìm đối tác mới.

Hội đồng quản trị gồm đại diện được bầu từ các nhóm thành viên. Ví dụ, tại trung tâm Minalogic thuộc thành phố Grenoble, Hội đồng quản trị gồm 6 thành viên là đại diện đến từ các nhóm. Hội đồng quản trị có nhiệm vụ: đại diện cho Trung tâm trong các hoạt động ở bình diện quốc gia và quốc tế; xây dựng định hướng chiến lược cho Trung tâm; quyết định bộ máy điều hành hoạt động của Trung tâm; xét đơn gia nhập của thành viên mới; quyết định dán nhãn Trung tâm cho các thuyết minh đề tài nghiên cứu của các đơn vị thành viên.

Ban điều hành là bộ phận điều hành hằng ngày của Trung tâm, với nhiệm vụ: định hướng quan hệ giữa các thành viên của Trung tâm, nhằm hình thành các dự án hợp tác; hỗ trợ các đơn vị thành viên xây dựng hồ sơ, tổ chức thẩm định và dán nhãn Trung tâm cho các hồ sơ tham gia đấu thầu dự án R&D; thiết lập quan hệ với các tổ chức cung cấp tài chính; tư vấn cho các thành viên xây dựng các bản dự toán tài chính; xúc tiến đến các tổ chức cung cấp tài chính cho các dự án mang thương hiệu của Trung tâm; tạo giá trị và thương mại hoá kết quả dự án; triển khai hoạt động thông tin, truyền thông quảng bá hình ảnh Trung tâm; đảm trách hoạt động đối ngoại của Trung tâm (với các trung tâm khác và trong quan hệ hợp tác quốc tế).

Cơ cấu, số lượng nhân viên điều hành tuỳ thuộc quy mô, lĩnh vực hoạt động. Ví dụ, tại Trung tâm System@tic, số lượng thành viên tham gia Trung tâm hơn 400 nên số nhân viên Ban điều hành là 25; nhưng ở Minalogic số nhân viên chỉ có 6, đảm nhận điều phối hoạt động hợp tác của hơn 150 thành viên. thông thường bộ máy điều hành gồm các vị trí: giám đốc ban điều hành; thư ký văn phòng ban điều hành; cán bộ phụ trách mảng thông tin, quan hệ với doanh nghiệp; quan hệ với chính quyền và các nhóm chuyên môn (Ví dụ, tại Minalogic có 2 trưởng nhóm: công nghệ nano và công nghệ chip).

Tài chính cho hoạt động Trung tâm

Trung tâm có biên chế và nguồn tài chính riêng. Hằng năm Ban điều hành Trung tâm phải có báo cáo hoạt động, quyết toán tài chính và bản dự toán ngân sách cho năm sau trình tại Đại hội thường niên. Đây là căn cứ để quyết định mức tài trợ của các cấp chính quyền và lệ phí đóng góp của các thành viên. Ví dụ, nguồn ngân sách cho hoạt động của Trung tâm Minalogic năm 2008 là 900.000 Euro, gồm các nguồn: 500.000 Euro là phí đóng góp từ các thành viên, 250.000 Euro do chính phủ tài trợ và 150.000 Euro do chính quyền địa phương tài trợ.

 Đề xuất mô hình cho Việt Nam

Việc ban hành và đưa vào áp dụng nhiều văn bản chính sách tạo nền tảng pháp lý cho sự phát triển KH&CN (Luật KH&CN, Luật Công nghệ cao, Nghị định 115, Nghị định 80…) cho thấy, các chính sách vĩ mô của Nhà nước đã khá thông thoáng. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ của các cơ sở nghiên cứu còn khá thấp so với tiềm năng, thế mạnh; một nguyên nhân quan trọng là do thiếu sự kiên kết chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo và nghiên cứu với hệ thống doanh nghiệp.

Hiện nay, tại các trường đại học, viện nghiên cứu, chúng ta chưa có đơn vị, tổ chức nào chăm lo triển khai công việc này một cách chuyên nghiệp. Tại Trường đại học Bách Khoa Hà Nội, hằng năm đã tổ chức khá nhiều cuộc gặp gỡ, giao lưu, bàn bạc hợp tác với các tổng công ty, các doanh nghiệp lớn, ký kết các văn bản hợp tác, nhưng vẫn chưa nghiên cứu một cách bài bản xem doanh nghiệp thực sự cần gì; năng lực của trường đến đâu; những vấn đề KH&CN cần triển khai hợp tác là gì; nguồn lực huy động để triển khai  chương trình hợp tác lấy từ đâu…

Thực tế qua nghiên cứu các mô hình triển khai tại các trường đại học của cả nước và vùng lãnh thổ từ Nhật Bản, Pháp, Bỉ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan cho thấy họ đã làm việc này rất tốt. Đặc biệt, xuất phát từ thành công của mô hình Trung tâm cạnh tranh (kể trên), chúng tôi xin đề xuất mô hình Trung tâm liên kết hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ của các trường đại học, viện nghiên cứu với cộng đồng các doanh nghiệp ở nước ta.

Tổ chức này sẽ đảm nhận các nhiệm vụ: giới thiệu với cộng đồng doanh nghiệp về năng lực, nguồn lực, các khả năng nghiên cứu và triển khai của các đơn vị nghiên cứu và đào tạo; cập nhật thường xuyên nhu cầu về các sản phẩm KH&CN, về nguồn nhân lực của cộng đồng doanh nghiệp cho các đơn vị; tổ chức giao lưu, gặp gỡ, kết nối cung - cầu, xây dựng mối quan hệ hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu với cộng đồng doanh nghiệp.

Dưới đây, chúng tôi đề xuất mô hình thí điểm trong khuôn khổ hoạt động câu lạc bộ các trường đại học kỹ thuật hoặc nhóm trường đại học kỹ thuật đóng trên cùng địa bàn.

Trước mắt, Trung tâm thí điểm này có các nhiệm vụ: tập hợp và giới thiệu năng lực, danh mục sản phẩm KH&CN của các trường đại học thành viên với cộng đồng doanh nghiệp; xây dựng E. Techmart giới thiệu các sáng chế, giải pháp hữu ích, sản phẩm KH&CN của các trường đại học thành viên; tập hợp nhu cầu của cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn và nhận  dạng, phân loại; hỗ trợ trường đại học đăng cai xây dựng nội dung và từng bước cải tiến nội dung giao lưu, trao đổi; theo dõi quá trình triển khai nội dung hợp tác; báo cáo đánh giá, rút kinh nghiệm và cuối cùng là xây dựng đề án về mô hình tổ chức, quy chế hoạt động của Trung tâm đến cộng đồng doanh nghiệp/nhà đầu tư/tổ chức xã hội.

Lộ trình và phương thức triển khai:

Bước 1/- Chuẩn bị hồ sơ đề xuất thành lập Trung tâm (Công ty Đầu tư & Phát triển công nghệ Bách Khoa Hà Nội - BK Holdings chuẩn bị).

Bước 2/- Mời các thành viên tham gia, gồm các trường, doanh nghiệp, trung tâm có tư cách pháp nhân của các trường (có thể mời thêm doanh nghiệp từ cộng đồng tham gia và câu lạc bộ sẽ gửi đề xuất, hồ sơ để các đơn vị đăng ký).

Bước 3/- Các đơn vị thành viên thông qua mô hình tổ chức, nhóm các đơn vị thành viên, phân bổ số lượng đại biểu tham gia Hội đồng quản trị cho từng nhóm đơn vị thành viên tham gia Trung tâm.

Các nhóm thành viên dự kiến gồm: các trường đại học thành viên; các viện nghiên cứu; các doanh nghiệp thuộc các trường đại học; các doanh nghiệp bên ngoài tự nguyện tham gia; đại diện các cơ quan quản lý. Trung tâm hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận với mô hình tương tự Trung tâm cạnh tranh của Pháp. Trong đó, đại hội thường niên sẽ bầu hội đồng quản trị, thông qua quy chế, chương trình hoạt động và dự kiến ngân sách, mức lệ phí đóng góp… Đại hội sẽ tổ chức trùng dịp giao lưu hằng năm của câu lạc bộ.

Nguồn kinh phí hoạt động bao gồm lệ phí đóng góp của các đơn vị thành viên tham gia theo quy định (do Hội đồng quản trị quyết định); tài trợ từ các cơ quan của chính phủ và chính quyền địa phương; phí thu được từ các hợp đồng nghiên cứu, tư vấn, chuyển giao công nghệ.

(Theo Trần Văn Bình – vusta.vn)


NGO-IC

NGO-IC là tổ chức Phi Chính phủ, phi lợi nhuận, phi chính trị có sứ mệnh kết nối các tổ chức xã hội (CSO) với các cơ quan Chính phủ ở Trung ương và địa phương;

lacoste boty